�h min'el ��k

�stanbul'un Lale Zaman�!..(Katre-i Matem )

16/4/2009 �

�skender Pala ile Katre-i Matem üzerine bir söyle�i

�skender Pala, divan edebiyat� ara�t�rmalar� üzerine çal��rken, 2004 y�l�nda "Babil'de Ölüm �stanbul'da A�k" adl� roman�yla yaz� hayat�na yeni bir kap� açm��t�. Bu ilk roman�n devam� gelecek miydi? Yakla��k be� y�l aradan sonra gelen "Katre-i Matem" (Kap� Yay�nlar�), Pala'n�n roman türünü de sürdürece�ini gösteriyor.

Katre-i Matem, müzayededen al�nan elyazmas� bir kitab�n hikâyesi olarak ba�l�yor. Okurlar, bu elyazmas� kitab�n açt�� kap�dan içeri giriyor ve bir devre ad�n� veren 'lale'nin izinde yazar�n olu�turdu�u büyüleyici atmosferin içinde yol al�yor. Katre-i Matem, Osmanl�'n�n en tart��mal� günlerinden hayat sahneleri çiziyor. O günlerde ya�anan a�klar da yer buluyor romanda. Sevdi�ini, evliliklerinin ilk gecesinde kaybeden kahraman�n izinde, Lale Devri'nden Patrona Halil isyan�na kadar bir yolculu�a ç�k�yor okur. Roman, bir yan�yla sürükleyici bir polisiye, bir yan�yla da a�k roman�. �skender Pala ile yeni roman�n� konu�tuk. Pala, ileride bir filme senaryo olabilecek Katre-i Matem'i, kendisi için yazd��n� söylüyor.

Roman, müzayededen al�nan elyazmas� bir kitab�n hikâyesi olarak ba�l�yor. Kitab�n ba��na neden okurun al��k olmad�� özellikte bir sunu� bölümü yerle�tirme ihtiyac� duydunuz ve hayali bir yazar olu�turdunuz?
Tarihî romanlar�n okuyucusu bilhassa diyaloglarda tarihî cümleler veya eski tarz bir anlat�m arayabilir. Bu durumda o dilin eski kelimelerini bilmeyen kitleye kendinizi kapatman�z söz konusudur. Oysa tarihimizi en ziyade ö�renmesi gerekenler, gençlerimizdir. Benim gündelik dilimi bile a��r bulan bir gençlik ya��yor. Bu yüzden buldu�um elyazmas�n� yal�nla�t�rarak roman�n dil sorununu çözmeye çal��t�m.

Roman�n özünde bir çiçek, yani lale var. Sizin için laleyi bu kadar esrarl� k�lan ne?
�ki y�l evvel �stanbul Büyük�ehir Belediyesi ad�na �stanbul'da Lale Zaman� ad�yla bir kitap haz�rlam�� ve o dönemde lale hakk�nda ara�t�rmalar yapm��t�m. Lalenin nas�l yeti�tirildi�i, tarihî ve kültürel arka plan�, XVI. ve XVIII. yüzy�llarda �stanbul'un lale merkezi oldu�u, hatta bunlardan ikincisine sonradan Lale Devri ad�n� takmam�z vs. hep beni bu güzel çiçe�e yönlendirmi�ti. Üstelik de �stanbul, bütün zamanlar� içinde en güzel, en estetik, en zarif ve ya�an�l�r halini o ça�da ya�am��t�. �stanbul ile lale birle�ince her ikisini de anlatmadan duramazd�m.

Ele ald��n�z dönem, belki de Osmanl�'n�n en tart��mal� dönemi. Neden bu dönemi tercih ettiniz, biraz bugünleri and�rd��ndan m�?
Lale Devri zenginin çok zengin, fakirin çok fakir oldu�u, güvenlik ve sosyal adaletin tükendi�i, bu arada modern hayata do�ru at�l�mlar�n yap�ld��, bilim ve fenne de�er verilirken kültürün göz ard� edildi�i, ak�l tercih edilirken gönlün sahne d��na itildi�i, sosyal çalkant� ve patlamalar�n gizli örgütler taraf�ndan yap�ld�� vs. yönleriyle günümüze bir izdü�ümü sunmaktad�r. Ben de bu yüzden Lale Devri'ni öne ç�kard�m. Ancak dikkat çekmek istedi�im ba�ka bir husus daha vard�: �stanbul'un Lale Zaman�. Yani lale çiçe�i etraf�nda olu�an bir estetik aç�l�m. �nsanlar�n güzelliklere, gülümsemelere, yak�nla�malara, tabiata, �iire en ziyade ihtiyaç duyduklar� bir zamanday�z ve lale çiçe�i ekseninde �stanbul bütün bunlara kap�lar�n� açm�� durumda. Lale çiçe�i her �ehirde güzeldir, ama en çok da �stanbul'a yak��r. XVI. yüzy�lda Avusturya ve Hollanda'ya, XIX. yüzy�lda da Kanada'ya �stanbul'dan gitmi�tir. Ben yüzy�llar geçerken insan ögesinin hiç de�i�medi�ini, de�i�en �eyin yaln�zca k�yafetler oldu�unu söylerim hep. �htiraslar ve aldatmacalar, iyiler ve kötüler, yönetenler ve yönetilenler her zaman vard�r ve her ça�da ayn� biçimde davran�rlar. Yaln�zca kulland�klar� araçlar de�i�ir.

Roman kahraman� Haf�z Çelebi'nin a�z�ndan lalenin hikâyesi anlat�l�rken, geçmi�e özlemin vurguland��n� görüyoruz. Hatta kaç�r�lm�� bir k�z tan�mlamas� yap�l�yor? Buradan okur tam olarak ne anlamal�?
Lale, Do�ulu bir çiçektir ve ilk önce Türklerin bahçesinde açm��t�r. Orta Asya'dan Anadolu'ya, Selçuklulardan Osmanl�lar'a lale hikâyeleri doludur. �imdi ise lale borsas� Hollanda'da kuruluyor. �imdi ben, lale hakk�nda geçmi�e özlem duymakta haks�z m�y�m? Ke�ke laleyi �imdi de dünya piyasalar�na �stanbul'dan gönderebiliyor olsayd�k.

Romana yerle�tirdi�iniz derkenar ve resimler bir romanda çok al��k oldu�umuz bölümler de�il...
Okuyucum benden a�k hikâyeleri dinlemeye al��k�nd�r. Onlar� hayal k�r�kl��na u�ratmak istemedi�imi itiraf edeyim. Ayr�ca a�k ile maceray� paralel ilerletmek için bir yenilik yapmak gerekmi�ti, onu yapt�m.

Roman özünde bir a�k roman� gibi görünse de okuru maceradan maceraya gezdiren bir polisiye roman tad� da veriyor. Katre-i Matem'e hem a�k hem de polisiye roman� diyebilir miyiz?
Katre-i Matem'i a�ktan ziyade macera roman� diye kurgulad�m. Kovalamacan�n kayna��n� a�ka ba�lad��m için hem a�k hem de polisiye çizgisi paralel yürüdü.

Katre-i Matem, kurgusu itibar�yla film senaryosunu da and�r�yor. Roman� bir gün beyazperdede görebilecek miyiz?
Roman� yazarken bir senaristin i�ini kolayla�t�racak hemen her �eyi yapt�m. Filmi çok pahal� olacakt�r; ancak mutlaka bir gün birileri bu senaryoyu film yapmak isteyecektir. E�er Hollywood düzeyinde bir film olursa neden olmas�n?!..

Romana son halini verirken Amerika'da oldu�unuzu biliyoruz. Yabanc� bir ülkede ve yaln�z olman�z romana etki etti mi?
Amerika'ya ülkemizi temsilen bir yazar kolonisine kat�lmak üzere iki ayl��na ça�r�lm��t�m. Ancak iki hafta kalabildim. Bu iki haftada sakin bir zihin ile roman�n son okumas�n� yapt�m; pek çok yerini k�saltt�m, pek çok ilave yapt�m.

�lk roman�n�zda divan edebiyat� yönünüz daha fazla hissediliyordu. Fakat bu roman�n�zda romanc�-yazar yönünüz a��r bas�yor. Siz iki roman�n�z� nas�l de�erlendiriyorsunuz?
Katre-i Matem, Babil'de Ölüm �stanbul'da A�k'a nazaran daha bir roman oldu san�r�m. Çünkü Babil'de Ölüm'ü divan �iiri için yazm��t�m, bunu kendim için yazd�m.
08 Nisan 2009 Ali Pekta� - ZAMAN Gazetesi'nden al�nt�d�r.

Yorum (3) Yorum yaz!

M�stesna G�zeller Silsilesine bir yenilik Dah

12/4/2009 � Kategori: Eserler

                                              KATRE-� MATEM



              Roman, müzayededen al�nan elyazmas� bir kitab�n hikâyesi olarak ba�l�yor. Okurlar, bu elyazmas� kitab�n açt�� kap�dan içeri giriyor, bir devre ad�n� veren lalenin izinde �skender Pala’n�n yaratt�� etkileyici ve büyüleyici bir atmosferin içinde yol al�yor.

            �stanbul bu romanda, karma�as�, heyecan�, isyanlar�, kalabal�� ile lalelere bürünüyor. Öyle ki lale sadece bir çiçek de�il, bir ya�ay�� tarz�, estetik bir tav�r, kültürel ve tarihsel bir birikim olarak �stanbul’u, hatta tüm Osmanl�’y� çevreliyor. �stanbul, do�al tüm güzelliklerinin, mimari �aheserlerinin tarihî debdebesi ile beraber lalezarlara, lale yar��lar�na, lale �iirlerine bezeniyor; lalelerin �ehri, renklerin �ehri, yapraklar�n �ehri haline dönü�üyor.

              �skender Pala, Katre—i Matem’de usta kalemiyle lalelere bezedi�i �stanbul’da kavu�up doyulamayan, kavu�ulamay�p yakan a�klar�n elemli ve Osmanl� hallerini de tüm �st�rap ve co�kular�yla anlat�yor. Sevdi�ini, a�klar�n�n ilk gecesinde kaybeden �ahin’in maceras�n� anlatan roman, bu kayb�n ard�ndaki esrar� çözmek için külhanlara, tomruklara, lalezarlara ve hatta Osmanl� saray�na kadar gidiyor. ��te bu yolculuk, okuru hiç ummad�� yerlerde hiç ummad�� maceralarla kar��la�t�r�yor.

            Cinayetlerin gölgesiyle giderek gizemli bir hal alan olaylar Lale Devrine nihayet veren Patrona Halil �syan�n�n yak�c� siyasal çalkant�lar�yla birlikte çözülmeye ba�l�yor.

           Kalemimi hokkaya band�rd��m �u anda –ki Nev�ehirli Damat �brahim Pa�a’y� can�ndan; Sultan III. Ahmet’i de taht�ndan eden cehennemden ni�an Eylül �htilali’nin üzerinden henüz iki hafta geçti— �ahit oldu�um olaylar� yaz�p yazmamakta karars�z say�l�r�m. Bilemiyorum. Yazmak gerekti�ini dü�ündü�üm �eyler bir bak�ma devlete ait s�rlar� if�a etmek gibi bir ihanetin a��rl��n� da vicdan�ma yükleyecek. Öte yandan �ark’�n kutsal çiçe�i laleye dair yorumlarda bulunacak ve belki �ükufeciyan esnaf�n� gücendirmi� de olaca��m. Ama birisi ç�k�p yi�it �ehzade Ahmet’i, a�a��l�k isyanc�lar�n yapt�klar�n�, cennete benzeyen �stanbul’u ve Sadabat’�n laleye katt�� zarafeti anlatmazsa bu dahi tarihe ve �ehre haks�zl�k say�l�r.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (1) Yorum yaz!

�eyh G�lib'in S�rlanmas�'n�n 210. y�ld�n�m�..

15/3/2009 �

       Derd-i mihnetir belad�r ad� a�k
                     Bir marazd�r ibtilâd�r ad� a�k

Andad�r râz-� adem s�rr-� vucûd
Hîçdir yokdur bekâd�r ad� a�k

Eylemekdir kenduyi mahz-� recâ
Cümleden kat'-� recad�r ad� a�k

Cân u cânândan müberrâ muttas�l
Bir bilinmez müdde'âd�r ad� a�k

�imdi Gâlib bir �eh-i âlî-cenâb
Gönlümüzle â�inâd�r ad� a�k

- �eyh Gâlib -

Sebk-i Hindi bizde Nailî, �smetî, Ne�atî ve Fehim gibi �arilerin önderli�inde XVII. yüzy�lda ba�lam��t�. Ama onun en büyük temsilcisi, kendi ruhundaki harikuladeli�i de sanat�na ekledi�i için �eyh Gâlib olmu�tur. Tasavvuf muhitlerinin adam� olmas� ve daha çocuklu�undan itibaren bu dünyay� iyi tan�mas�, ona �lahî a�k�n bütün tecelli ve televvünlerinin �iirde derin hayallere dönü�türülebilmesini ö�retmi�ti. �iirlerindeki �lahi A�k, yüzeyde bir süs olmaktan ziyade derinlerde bir yerdeki entelektüel kriz boyutunda yer ediniyordu. Onun için Gâlib Dede'nin beyitlerindeki derinlikli anlamlar kolay anla��lamaz, hayalleri kolay çözülemez. Sanki o, okuyucuyu bir uçurumun kenar�na getirip b�rak�veren sihirbazlar gibidir. Oradan atlamak veya geri dönmek konusunda tereddüt ya�an�r. Atlad��n�z vakit de yere mi çak�lacaks�n�z; yoksa kanatlan�p ötelere mi varacaks�n�z bilemezsiniz. Zincirleme isim tamlamalar� aras�na s�k��t�rd�� mazmunlar� her zaman bulmak kolay olmayabilir. Zarif kelimelerinin alt�nda tüllenen hayallere ula�mak da öyle… Sembolizminin boyutlar� henüz tam anlam�yla çözülmü� de�ildir. Büyüklü�ü de zaten biraz bu gizemine dayan�r. Daha kendi ça��ndan itibaren etkiledi�i birçok sanatç� ve �air, onun semboller dünyas� içinden yeni yeni kaknusler uçurmu�lar, günümüze kadar da kanat �ak�rt�lar� devam etmi�tir. �üphesiz onun mumdan gemileri, daha nice yüzy�llar boyunca engin ate� denizlerinden geçip gideceklerdir.

�skender Pala �eyh Gâlib

Gazel

Yorum (2) Yorum yaz!

Eyl�lll

18/11/2008 �

   Eylül... Fersude sonbaharlar�n giri� kap�s�... �lk yaz rüzgâr�ndan al�nm�� bir h�zla savrulan dü�üncelerin, hoyrat hayallerin ve avare zamanlar�n yorgunlu�u, k�rg�nl��, pejmürdeli�i içinde yeniden derlenip toparlanmas� gereken hayat�n rengi... Ve yeniden ba�laman�n yorgun ritmini hat�rlatan ya�murlar... Bölük pörçük hat�ralar, k�r�k dökük sevinçler... �iir k�l��nda gelen ac�...

                 Eylül i�te; nâm-� di�er, hüzün...

Eylül... Her �air için ayr� bir Leyla; kur�unî gelinlikler giyinip de gelen... Dilemmalar�n ç�ld�rt�c� sükunu bir yanda; ve bir yanda sislerin ve bu�ular�n ard�ndan sökün edip yürümü� sanc�lar�n ilham�... Katar katar uzakla�an ku�lar�n kanatlar�na yüklenen son arzular kadar umutsuz ve beklenesi...

                Eylül i�te; nâm-� di�er, pi�manl�k...

Bilmiyorum, siz bu yaz�y� okurken ya�mur ya��yor olacak m�?.. Belki yapraklar savruluyordur �imdi bulundu�unuz �ehirde; belki sular karar�yordur yava� yava�... Alt�n k�z�l� bir gurubun soyunmu� dal�nda çifte kumrular� seyrediyorsunuz belki de... Bir sanatoryum bahçesinde gezinen uzun saçl�, zay�f ve genç iki kaderda�t�r belki ikindiler ve ya�murlar... Belki sizin kentin huzurludur ak�amlar�, belki de alaca dü�mü� gecenin bir yüzünde siyah t�rnaklar�n� ruhunuza geçirmeye çal��an ifritler dola��r...

              Eylül i�te; nâm-� di�er melal...

Tenha yollar, a��nm�� günler, hayata dar gelen arzular ve kanad� k�r�k ku�lar... Tabiat�n birden uyan�p gerçe�i gören yüzü... K�ymeti bilinmeyen lezzetin çamurlara bula�m�� sar� bir ac�l�k taraf�ndan istilas�na kar�� a�k�nl�k... Ac�lar�n beyhude, sevinçlerin zavall�, mutluluklar�n fanî oldu�unu anlaman�n deh�eti...

              Eylül i�te; nâm-� di�er, ölümün rengi...

Eylül... Ya�anmam�� mevsimlerin en gerçe�i... Uçuk benizli ko�u�turmacalar, yeniden kurulan defter kitap pazar�... Eski okul çantas�na kalem yerine ancak gözya��n� koyarak okula giden minik ad�mlar... Yoksul mahallelerde gitgide çamurlanacak karanl�k sokaklar... Camlara m�hlan�p 70 y�ll�k muhte�em bir sükût ile yollar� seyreden k�rç�l hat�ralar... Ci�er paresini okula eksik kitapla gönderen annenin yüre�indeki çizik... Para etse can�n� da verir ama...

            Eylül i�te; nâm-� di�er, ac�n�n mührü...

Yorum (10) Yorum yaz!

� �nceki :: Sonraki �

�h min'el ��k

�stanbul'un Lale Zaman�!..(Katre-i Matem )

16/4/2009 �

�skender Pala ile Katre-i Matem üzerine bir söyle�i

M�stesna G�zeller Silsilesine bir yenilik Dah

12/4/2009 � Kategori: Eserler

�eyh G�lib'in S�rlanmas�'n�n 210. y�ld�n�m�..

15/3/2009 �

Eyl�lll

18/11/2008 �

Hakk�mda

Son Yaz�lar�m

Kategorilerim

Arkada�lar�m

Ba�lant�lar�m